Rối loạn lo âu xã hội: Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

Rối loạn lo âu xã hội (Social Anxiety Disorder) đặc trưng bởi nỗi sợ dai dẳng, thái quá về các tình huống xã hội thông thường như gặp người lạ, nghe điện thoại, phát biểu trước đám đông,... Chứng bệnh này giới hạn phạm vi các mối quan hệ và làm giảm hiệu suất lao động/ học tập. Điều trị bệnh còn nhiều hạn chế, trong đó dùng thuốc và liệu pháp tâm lý là hai phương pháp triển vọng nhất.

Rối loạn lo âu xã hội là gì?

Thông thường, chúng ta sẽ có cảm giác e ngại, không thoải mái khi phải tiếp xúc với nhiều người lạ hay đến một môi trường mới hoàn toàn. Phản ứng lúng túng, ngại ngùng khi đứng trước đám đông hay khi người khác chủ động bắt chuyện đều được xem là bình thường.

Tuy nhiên, một số người lại có cảm giác sợ hãi, bất an, thậm chí là ám ảnh với những tình huống xã hội rất bình thường như gặp trò chuyện với người lạ, ăn uống ở những nơi công cộng, nghe điện thoại, trò chuyện trước đám đông,... Khi đối mặt với những tình huống này, cảm giác sợ hãi gia tăng đi kèm với các triệu chứng thể chất như tim đập nhanh, đổ mồ hôi, run rẩy, choáng váng, buồn nôn, nghẹn thở.

Rối loạn lo âu xã hội là một trong những dạng rối loạn lo âu khá phổ biến

Phản ứng này thái quá so với cảm xúc thông thường và nhiều khả năng là biểu hiện của rối loạn lo âu xã hội. Rối loạn lo âu xã hội (Social Phobia/ Social Anxiety Disorder - SAD) còn được gọi là rối loạn sợ xã hội, ám ảnh sợ xã hội, hội chứng sợ xã hội hay rối loạn lo âu ám ảnh sợ xã hội.

Tất cả thuật ngữ này đề cập đến một dạng rối loạn lo âu mà người bệnh thường trực nỗi ám ảnh, sợ hãi thái quá với những tình huống xã hội được xem là bình thường. Trong một số tình huống, chúng ta sẽ có tâm lý không thoải mái, ngại ngùng và đôi chút lúng túng. Tuy nhiên, những cảm xúc này đều được bộc lộ trong phạm vi cường độ cho phép.

Trong khi đó, người mắc hội chứng sợ xã hội không thể kiểm soát nỗi sợ và cảm xúc của mình. Để tránh phản ứng sợ hãi, lo lắng, mất kiểm soát,... bệnh nhân sẽ có xu hướng né tránh hầu hết các tình huống xã hội.

Mỗi cá thể là một phần tử của xã hội nên việc né tránh các tình huống kể trên gần như là bất khả thi. Trong trường hợp nghiêm trọng, người bệnh có thể tự cô lập bản thân và dành hầu hết thời gian để nhốt mình trong phòng. Tình trạng này sẽ gây ảnh hưởng sâu sắc đến các mối quan hệ, công việc, học tập và nhiều khía cạnh khác.

Dấu hiệu nhận biết rối loạn lo âu xã hội

Đặc trưng của rối loạn lo âu xã hội là nỗi sợ, cảm giác lo lắng, bất an dai dẳng về các tình huống xã hội. Để tránh khỏi những cảm giác này, người bệnh sẽ có xu hướng né tránh. Tuy nhiên, hành vi né tránh sẽ kéo theo rất nhiều hệ lụy khiến cho chất lượng cuộc sống đi xuống, bệnh nhân phải đối mặt với nhiều vấn đề về sức khỏe tinh thần.

Phát hiện sớm là cách tốt nhất giúp kiểm soát tốt rối loạn lo âu xã hội. Qua đó giúp bệnh nhân cải thiện chất lượng cuộc sống và ngăn ngừa biến chứng do chứng bệnh này gây ra.

Đặc trưng của hội chứng sợ xã hội là cảm giác lo lắng, sợ hãi thái quá và dai dẳng với các tình huống xã hội

Các biểu hiện của rối loạn lo âu xã hội:

  • Thường trực cảm giác lo lắng, bất an và sợ hãi trong hầu hết các tình huống xã hội. Ngay cả khi đó là những tình huống tưởng chừng như bình thường như nghe điện thoại, hẹn hò, gặp mặt người lạ, ăn uống trước mặt nhiều người,...

  • Sự sợ hãi, lo âu về các tình huống xã hội phải kéo dài dai dẳng ít nhất 6 tháng.

  • Khi đối mặt với các tình huống xã hội, bệnh nhân trở nên lo lắng, căng thẳng ngay lập tức.

  • Giống như các rối loạn lo âu ám ảnh sợ hãi khác, người bị hội chứng sợ xã hội sẽ né tránh những tình huống xã hội gây ra cảm giác sợ hãi, bồn chồn, bất an.

  • Các tình huống xã hội gây ra nỗi sợ phải có mức độ không tương xứng. Đa phần đều là những tình huống hết sức bình thường, không gây ra nỗi sợ cho những người khác hoặc chỉ gây ra cảm xúc tiêu cực có cường độ nhẹ (lúng túng, ngại ngùng,...).

  • Nỗi sợ về các tình huống xã hội gây ra sự căng thẳng dai dẳng khiến người bệnh gần như không thể thoải mái hoàn toàn. Đồng thời trạng thái căng thẳng, phản ứng né tránh cũng khiến cho chức năng xã hội, nghề nghiệp bị suy giảm đáng kể.

  • Cảm giác sợ hãi có xu hướng tăng lên nếu ai đó nhìn chằm chằm hoặc đưa ra những lời đánh giá tiêu cực.

  • Bệnh nhân luôn cho rằng bản thân sẽ bị bẽ mặt, rơi vào cảnh phải xấu hổ ở trong những tình huống xã hội thông thường như phát biểu trước đám đông, ăn uống ở những nơi đông người, gặp người lạ, nghe điện thoại,...

  • Sợ người khác biết được sự lo lắng, sợ hãi của bản thân về những tình huống xã hội.

  • Một số người còn có nỗi sợ về những tình huống xã hội chưa từng xảy ra (chẳng hạn như tưởng tượng bản thân bị bẽ mặt khi phát biểu, hát trước đám đông,...)

  • Người bệnh luôn né tránh các tình huống bản thân là trung tâm của sự chú ý. Ở giữa đám đông, bệnh nhân thường giữ im lặng vì lo sợ nếu phát biểu hay cư xử sẽ bị xấu hổ, bẽ mặt.

  • Sau khi trải qua những tình huống xã hội, người mắc hội chứng sợ xã hội có xu hướng phân tích lại cách cư xử, giao tiếp của bản thân. Bệnh nhân sẽ tự dằn vặt mình vì những lỗi sai trong giao tiếp và lo nghĩ điều đó có thể để lại những hệ quả xấu.

  • Điểm đặc biệt là hầu hết người bệnh đều nhận ra nỗi sợ của bản thân là vô lý. Tuy nhiên, họ không thể nào kiểm soát nỗi sợ và sự bất an khi đối mặt với những tình huống xã hội.

  • Rối loạn lo âu xã hội cũng có thể xảy ra ở trẻ em. Ở trẻ, biểu hiện thường là xấu hổ, không dám nói trước đám đông, né tránh các tình huống xã hội và dựa dẫm vào bố mẹ/ người thân trong gia đình.

Rối loạn lo âu xã hội không chỉ gây ra các triệu chứng về mặt tâm lý, tâm thần. Khi rơi vào những tình huống xã hội, nỗi sợ gia tăng sẽ kéo theo các triệu chứng thể chất như:

  • Nôn nao, buồn nôn

  • Tim đập nhanh

  • Bồn chồn

  • Thở nhanh, nghẹn thở

  • Đỏ bừng mặt

  • Choáng váng

  • Lâng lâng

  • Đổ mồ hôi

  • Nóng bừng

  • Tay chân lạnh

  • Khó chịu ở vùng thượng vị

  • Giọng nói run rẩy, mất kiểm soát

  • Đầu óc trống rỗng

Không chỉ né tránh các tình huống xã hội, người bị rối loạn lo âu xã hội còn né tránh giao tiếp bằng ánh mắt. Họ rất ít khi nhìn vào ánh mắt của người khác vì sợ rằng những người xung quanh sẽ nhận ra nỗi sợ hãi của bản thân.

Người bị hội chứng sợ xã hội chỉ có thể thoải mái với những người thân thiết. Họ né tránh gần như các buổi tiệc, cuộc gặp gỡ có người lạ, từ chối hầu hết các tình huống mà họ cho rằng bản thân sẽ có nguy cơ bị xấu hổ và bẽ mặt.

Vòng quan hệ của người mắc hội chứng này thường rất hạn chế. Chủ yếu là người thân, bạn bè và một số đồng nghiệp thân thiết. Với những người khởi phát sớm, phạm vi các mối quan hệ thậm chí còn hạn chế hơn.

Nguyên nhân gây rối loạn sợ xã hội

Rối loạn sợ xã hội thường khởi phát trong giai đoạn 11 - 19 tuổi với nguy cơ cao hơn ở nữ giới (gấp 2 lần năm giới). Theo thống kê, đây là rối loạn tâm thần phổ biến thứ 3 ở Hoa Kỳ chỉ sau trầm cảm và rối loạn tâm thần liên quan đến lạm dụng chất gây nghiện.

Trong nhiều trường hợp, hội chứng này dễ bị nhầm lẫn với phản ứng căng thẳng, lo lắng trước những tình huống quan trọng (phỏng vấn, thuyết trình trước đám đông,...). Cũng chính vì vậy mà đa phần đều phát hiện muộn và chậm trễ trong việc can thiệp.

Người có tính cách nhút nhát, thiếu tự tin, quyết đoán,... sẽ có nguy cơ cao mắc chứng ám ảnh sợ xã hội

Nguyên nhân chính xác gây hội chứng sợ xã hội vẫn chưa được xác định. Dù vậy, một số yếu tố và nguyên nhân đã được chỉ ra:

Tổn thương tâm lý trong quá khứ: Không chỉ riêng ám ảnh sợ xã hội mà các rối loạn ám ảnh sợ khác cũng đều có liên quan đến tổn thương tâm lý trong quá khứ. Khi đối mặt với tổn thương, não bộ sẽ hình thành phản xạ có điều kiện với những tình huống tương tự. Các chuyên gia nhận thấy, người từng trải qua những sự kiện gây tổn thương tâm lý như bị bắt nạt, tẩy chay, bạo lực gia đình, bạo lực học đường,... sẽ có nguy cơ mắc hội chứng này cao hơn.

Mất cân bằng serotonin: Serotonin là chất dẫn truyền thần kinh giữ nhiều nhiệm vụ quan trọng. Đa phần các rối loạn tâm thần đều có liên quan đến mất cân bằng hóa chất này. Khi nghiên cứu sâu, các chuyên gia cũng nhận thấy bệnh nhân bị rối loạn lo âu xã hội thực sự có nồng độ serotonin không ổn định.

Hạch hạnh nhân hoạt động quá mức: Hạch hạnh nhân là cơ quan bên trong não bộ chịu trách nhiệm kiểm soát phản ứng sợ hãi, lo lắng và bất an. Cơ quan này hoạt động quá mức là nguyên nhân gây ra nỗi sợ thái quá, không tương xứng với mức độ nghiêm trọng của tình huống (mà ở đây là những tình huống xã hội).

Môi trường sống: Trẻ có thể bị rối loạn lo âu do sống chung với người mắc chứng bệnh này. Theo thời gian, trẻ sẽ bị ảnh hưởng bởi suy nghĩ và dần dà có xu hướng né tránh các tình huống xã hội.

Một số yếu tố khác: Ngoài những nguyên nhân kể trên, nguy cơ mắc hội chứng sợ xã hội có thể tăng lên khi có những yếu tố như tính cách nhút nhát, rụt rè, gia đình bảo bọc quá mức, có các khiếm khuyết về ngoại hình, nói lắp, dị tật bẩm sinh,... Bên cạnh đó, người bị trầm cảm, rối loạn ám ảnh sợ sẽ có nguy cơ phát triển chứng bệnh này.

Rối loạn sợ xã hội và ảnh hưởng với sức khỏe, cuộc sống

Các ám ảnh sợ nói chung và hội chứng sợ xã hội nói riêng nghe tưởng chừng như vô hại nhưng lại gây ra vô số tác hại, hệ lụy đi kèm. Ảnh hưởng đầu tiên của hội chứng này là giới hạn các mối quan hệ xã hội. Vì luôn né tránh gặp gỡ và tương tác với người lạ nên hầu như người bệnh chỉ giữ liên hệ với gia đình, bạn bè (chủ yếu là những người bạn từ thời thơ ấu).

Việc sợ hãi thái quá, dai dẳng các tình huống xã hội cũng cản trở không nhỏ đến hiệu quả học tập và làm việc. Một số người gần như trốn tránh hoàn toàn, tự nhốt mình trong phòng không gặp gỡ bất cứ ai.

Ám ảnh sợ xã hội không được điều trị sẽ làm gia tăng nguy cơ trầm cảm và rối loạn lo âu lan tỏa

Né tránh các tình huống xã hội cũng là rào cản khiến cho nhiều bệnh nhân rối loạn lo âu xã hội chậm trễ trong việc thăm khám. Theo thống kê, khoảng gần 40% bệnh nhân không chủ động tìm gặp bác sĩ trong 10 năm đầu tiên. Số khác may mắn được gia đình phát hiện, khuyến khích trong việc thăm khám.

Nỗi sợ dai dẳng về các tình huống xã hội sẽ gây ra căng thẳng trường diễn. Hơn nữa, những người mắc hội chứng sợ xã hội có xu hướng phán xét bản thân, tập trung vào những lỗi sai trong giao tiếp để dằn vặt, trách móc mình. Cảm xúc tiêu cực do hội chứng này gây ra sẽ kéo theo nhiều vấn đề tâm lý, tâm thần như trầm cảm, rối loạn lo âu lan tỏa,...

Tỷ lệ nghiện rượu bia, chất gây nghiện ở người bị rối loạn lo âu xã hội cũng cao hơn bình thường. Chất lượng cuộc sống suy giảm trầm trọng do luôn đánh giá thấp bản thân, tự ti, không quyết đoán và thiếu trầm trọng các kỹ năng xã hội.

Những trường hợp mắc đồng thời với các rối loạn tâm thần khác sẽ làm tăng tỷ lệ tự sát. Ngoài ra, trạng thái căng thẳng dai dẳng cùng với lối sống không lành mạnh sẽ dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe thể chất như rối loạn giấc ngủ, cao huyết áp, đau nửa đầu,...

Chẩn đoán rối loạn lo âu xã hội

Rối loạn lo âu xã hội là tình trạng mãn tính, tỷ lệ mắc bệnh suốt đời ít nhất là 13%. Dù vậy, sẽ có triển vọng trong trường hợp phát hiện, chẩn đoán và can thiệp sớm. Ngay khi nhận thấy người thân/ bạn bè có dấu hiệu của ám ảnh sợ xã hội, nên khuyên người bệnh tìm gặp bác sĩ để được chẩn đoán kịp thời.

Tương tự như các rối loạn lo âu khác, chẩn đoán hội chứng sợ xã hội sẽ dựa vào tiêu chí trong Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê về rối loạn tâm thần lần thứ 5 (DSM-5) hoặc tiêu chí trong Phân loại thống kê quốc tế về các bệnh tật và vấn đề sức khỏe liên quan phiên bản thứ 10 (ICD-10).

Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử của bệnh nhân và gia đình. Ngoài ra, bác sĩ có thể đặt thêm câu hỏi về những sự kiện tổn thương trong quá khứ để đưa ra chẩn đoán cuối cùng.

Cách điều trị rối loạn lo âu sợ xã hội

Như đã đề cập, rối loạn lo âu sợ xã hội là một rối loạn tâm thần mãn tính. Hiện tại, nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa được xác định và lựa chọn điều trị cũng còn hạn chế. Dù vậy, can thiệp liệu pháp tâm lý, dùng thuốc và thay đổi lối sống phần nào giúp bệnh nhân đương đầu với nỗi sợ thái quá của bản thân.

Tùy theo tình trạng của từng bệnh nhân, lựa chọn điều trị có thể bao gồm:

1. Liệu pháp hóa dược

Ám ảnh sợ xã hội cần phải được điều trị để đảm bảo chất lượng cuộc sống, phòng ngừa các vấn đề về sức khỏe thể chất, tinh thần cho người bệnh. Lựa chọn đầu tiên thường là sử dụng thuốc để có thể giảm bớt căng thẳng cùng với những cảm xúc tiêu cực.

Nếu được phát hiện sớm, bệnh nhân có thể can thiệp trực tiếp liệu pháp tâm lý mà không cần dùng đến thuốc. Đây cũng là lý do, nên chủ động thăm khám sớm ngay khi phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Thuốc chống trầm cảm: Thuốc chống trầm cảm được sử dụng phổ biến trong điều trị rối loạn sợ xã hội. Loại thuốc thông dụng nhất là chất ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRIs). Thuốc có tác dụng điều chỉnh tâm trạng, giảm bớt cảm giác đau khổ, buồn bã, u uất,...

Thuốc an thần benzodiazepine: Thuốc an thần hiếm khi được sử dụng cho bệnh nhân rối loạn sợ xã hội. Tuy nhiên, trường hợp gặp phải tình trạng mất ngủ, căng thẳng quá mức,... sẽ được cân nhắc dùng thuốc.

Thuốc chẹn beta: Thuốc chẹn beta được dùng để làm giảm các triệu chứng thể chất liên quan đến ám ảnh sợ xã hội như đổ mồ hôi, run rẩy, tim đập nhanh, choáng váng,... Loại thuốc này có thể được dùng để hỗ trợ trong quá trình trị liệu tâm lý. Thuốc không giúp giảm lo âu nhưng sẽ giảm đáng kể các triệu chứng thể chất khi bệnh nhân đối mặt với các tình huống xã hội.

Nhìn chung, thuốc không được khuyến khích dùng trong điều trị hội chứng sợ xã hội. Ngoại trừ thuốc chống trầm cảm SSRIs vì thuốc khá an toàn và không gây trở ngại cho quá trình trị liệu tâm lý.

2. Liệu pháp tâm lý

Liệu pháp tâm lý (tâm lý trị liệu) là phương pháp chính trong điều trị rối loạn lo âu xã hội. Phương pháp này sử dụng nhiều kỹ thuật để can thiệp đến tâm lý của người bệnh nhằm gia tăng sự tự tin trong các tình huống xã hội. Chuyên gia cũng sẽ trang bị cho bệnh nhân cách giữ bình tĩnh, các kỹ năng xã hội cần thiết,... để có thể xử lý tốt trong các tình huống.

Hiện tại, liệu pháp nhận thức hành vi là phương pháp có hiệu quả nhất đối với hội chứng sợ xã hội và các ám ảnh sợ khác. Phương pháp này hoàn toàn an toàn, không can thiệp thuốc và không xâm lấn. Tuy nhiên, cần phải lựa chọn đơn vị uy tín để đảm bảo hiệu quả trị liệu.

Trung tâm tâm lý trị liệu NHC là địa chỉ uy tín về trị liệu rối loạn lo âu nói chung và rối loạn sợ xã hội nói riêng

Trung tâm tâm lý trị liệu NHC là đơn vị uy tín trong lĩnh vực can thiệp liệu pháp tâm lý. Trung tâm quy tụ đội ngũ chuyên gia, master coach được đào tạo bài bản, am hiểu về lĩnh vực. Mỗi khách hàng khi đến đây đều sẽ được đánh giá tình trạng sức khỏe và lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp.

Bằng phương pháp khoa học, trung tâm tâm lý trị liệu NHC Việt Nam sẽ giúp người có các vấn đề, trở ngại tâm lý vượt qua nỗi sợ của bản thân. Học cách điều chỉnh những cảm xúc tiêu cực như buồn bã, lo âu, căng thẳng, chán nản,... Thay vào đó là tinh thần tích cực, thái độ sống vui vẻ và lạc quan.

Trung tâm tâm lý trị liệu NHC không chỉ tập trung giải quyết vấn đề cảm xúc ở hiện tại, mà còn xây dựng cho khách hàng những thói quen tốt. Hành động, suy nghĩ và cảm xúc có mối quan hệ tác động qua lại. Khi thay đổi hành vi, nhận thức cũng sẽ có những chuyển biến tích cực, qua đó có thể phòng ngừa trạng thái cảm xúc bất ổn tái phát.

TRUNG TÂM TÂM LÝ TRỊ LIỆU NHC VIỆT NAM:

Cơ sở tại Hà Nội:

  • Số 11 Ngõ 83 Trần Duy Hưng, Trung Hòa, Q. Cầu Giấy, Hà Nội. Số điện thoại: 024 2216 8008 - 097 128 8008

  • Số 5 Lô 13A Trung Yên 6, Yên Hòa, Q. Cầu Giấy, Hà Nội. Số điện thoại: 024 2216 8008 - 098 213 8008

Cơ sở tại TP. Hồ Chí Minh:

  • Số 18 Phan Chu Trinh nối dài, P.13, Q. Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh

  • Số điện thoại: 096 299 8008 - 028 2201 2555

Website: tamlytrilieunhc.com

Email: tamlytrilieunhc@gmail.com

Fanpage: FB.com/tamlytrilieunhc

3. Lối sống lành mạnh

Hội chứng sợ xã hội là rối loạn tâm thần mãn tính, có thể kéo dài suốt đời. Hiện nay, lựa chọn điều trị cho hội chứng này còn khá hạn chế, chủ yếu là giảm nỗi sợ về các tình huống xã hội và giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Lối sống lành mạnh hỗ trợ rất nhiều trong việc cải thiện sức khỏe cho người bị ám ảnh sợ xã hội

Để cải thiện tình trạng sức khỏe, người bị hội chứng sợ xã hội nên thực hiện các biện pháp hỗ trợ sau:

  • Hạn chế thuốc lá, rượu bia và chất gây nghiện để tránh gia tăng cảm giác căng thẳng.

  • Xây dựng lối sống lành mạnh với chế độ ăn khoa học, tập thể dục thường xuyên. Có thể bổ sung thực phẩm giảm stress để cải thiện tâm trạng và giảm bớt các cảm xúc tiêu cực do ám ảnh sợ xã hội gây ra.

  • Gia đình nên thường xuyên trò chuyện, chia sẻ cùng người bệnh. Sự hỗ trợ của gia đình sẽ giúp người bệnh có động lực điều trị và nhận ra tầm quan trọng của các mối quan hệ xã hội.

  • Tham khảo các khóa học online để trang bị kỹ năng xã hội.

Rối loạn lo âu xã hội là rào cản khiến người bệnh không thể hòa nhập, gặp khó khăn trong học tập, công việc và các mối quan hệ. Chất lượng cuộc sống sẽ liên tục giảm sút kéo theo nhiều vấn đề về sức khỏe nếu bệnh nhân không được thăm khám và điều trị kịp thời. Bên cạnh đó, cần đặt niềm tin đúng nơi để đảm bảo điều trị mang lại kết quả tốt nhất.

Tìm hiểu thêm:

Thống kê
  • Đang truy cập8
  • Hôm nay513
  • Tháng hiện tại12,806
  • Tổng lượt truy cập514,757
Văn bản

Số 45/BTGTU

tài liệu tuyên truyền kỷ niệm 50 năm chiến thắng Chốt chặn Tàu Ô

lượt xem: 79 | lượt tải:24

PHIEU BO SUNG LY LICH

PHIEU BO SUNG LY LICH

lượt xem: 202 | lượt tải:79

mẫu khai bổ sung lý lịch 2021

mẫu khai bổ sung lý lịch 2021

lượt xem: 558 | lượt tải:68

MÃU PHIEU XEP LOAI VIEN CHUC MỚI 2021

MÃU PHIEU XEP LOAI VIEN CHUC MỚI - 2021

lượt xem: 402 | lượt tải:65

SỐ 20/HD-BTG

hướng dẫn học tập chuyên đề

lượt xem: 203 | lượt tải:65
HỌC TẬP VÀ LÀM THEO HCM
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây